Vì sao nét vẽ anime retro 80s-90s quay lại với giới trẻ?

Một hiện tượng thú vị trong vài năm qua là ngày càng nhiều tác phẩm, hình minh họa mới được vẽ theo phong cách anime thập niên 80-90, dù phần lớn người xem trẻ tuổi hiện nay chưa từng trải qua thời kỳ đó. Điều gì khiến một phong cách vẽ cũ lại tạo được sức hút mạnh với thế hệ hoàn toàn mới? Câu trả lời nằm ở sự kết hợp giữa đặc trưng kỹ thuật riêng biệt của thời kỳ đó và cách nó khơi gợi một cảm giác hoài niệm “vay mượn” dù người xem không thực sự có kỷ niệm với nó.

Đặc trưng kỹ thuật: nét vẽ dày, bảng màu giới hạn của công nghệ cel truyền thống

Anime thập niên 80-90 được vẽ và tô màu hoàn toàn bằng tay trên tấm cel (phim trong), công nghệ này có giới hạn tự nhiên về số lượng màu có thể dùng trong một cảnh (thường chỉ vài chục màu được pha sẵn), buộc họa sĩ phải dùng nét viền dày hơn để phân định ranh giới rõ ràng giữa các vùng màu hạn chế đó. Chính giới hạn kỹ thuật này vô tình tạo ra một thẩm mỹ đặc trưng: nét vẽ chắc, dứt khoát, bảng màu có vẻ “thực” hơn (ít gradient cầu kỳ) so với kỹ thuật số hiện đại có thể dùng hàng triệu màu và gradient mượt mà không giới hạn.

Phong cách City Pop: ánh sáng hoàng hôn, bố cục đô thị hiện đại hóa thập niên 80

City Pop – phong cách gắn với âm nhạc và hình ảnh đô thị Nhật Bản thập niên 80 – mang đặc trưng hình ảnh riêng: ánh sáng hoàng hôn cam-tím, những tòa cao tầng với ánh đèn neon phản chiếu trên mặt nước hoặc kính xe hơi, nhân vật thường được vẽ với tỷ lệ cơ thể thực tế hơn (không quá lý tưởng hóa như anime hiện đại), trang phục theo đúng mốt thời trang thập niên đó – vai áo rộng, quần ống rộng, kính mắt to. Sự kết hợp giữa ánh sáng hoàng hôn ấm và không gian đô thị hiện đại hóa tạo một cảm giác vừa hào nhoáng vừa cô đơn, rất đặc trưng cho thẩm mỹ City Pop.

Hiệu ứng màu nhòe VHS: từ lỗi kỹ thuật thành ngôn ngữ thẩm mỹ

Hiệu ứng nhòe màu, nhiễu hạt và các đường quét ngang (scan line) đặc trưng của băng VHS ban đầu là một hạn chế kỹ thuật của công nghệ ghi hình analog cũ, nhưng ngày nay được tái tạo có chủ đích trong hậu kỳ như một ngôn ngữ thẩm mỹ riêng. Về mặt kỹ thuật, hiệu ứng này thường được tạo bằng cách thêm nhiễu hạt (grain) ngẫu nhiên, giảm nhẹ độ sắc nét ở vùng rìa màu (chromatic aberration giả), và thêm các đường quét mảnh lặp lại theo chu kỳ cố định. Khi áp dụng lên một hình minh họa anime hiện đại, hiệu ứng này tạo cảm giác như đang xem lại một đoạn băng cũ, kích hoạt cảm giác hoài niệm dù người xem chưa từng xem băng VHS thật.

Vì sao giới trẻ bị hút vào một thẩm mỹ họ chưa từng trải qua?

Hiện tượng này được gọi là “hoài niệm vay mượn” (borrowed nostalgia) – cảm giác hoài niệm không đến từ trải nghiệm cá nhân thực tế, mà từ việc tiếp xúc nhiều lần với hình ảnh, âm nhạc đại diện cho một thời kỳ qua phim ảnh, mạng xã hội, cho đến khi thẩm mỹ đó trở thành biểu tượng văn hóa được nhận diện rộng rãi dù không gắn với kỷ niệm thật. Ngoài ra, trong bối cảnh thẩm mỹ kỹ thuật số hiện đại đôi khi bị cho là quá hoàn hảo, quá trau chuốt đến mức thiếu cá tính, những nét vẽ dày, bảng màu giới hạn và hiệu ứng nhiễu analog của thập niên 80-90 lại mang đến cảm giác “có khuyết điểm nhưng chân thực”, một phản ứng ngược lại với sự hoàn hảo tuyệt đối của công nghệ hiện tại.

Nét vẽ anime retro quay trở lại không phải vì giới trẻ muốn tái hiện chính xác quá khứ, mà vì những đặc trưng kỹ thuật từng là hạn chế của thời kỳ đó giờ đây mang lại một cảm giác thẩm mỹ khác biệt, chân thực hơn so với sự hoàn hảo đồng nhất của hình ảnh kỹ thuật số hiện đại – một minh chứng cho việc giới hạn kỹ thuật, khi được nhìn lại, có thể trở thành chính điểm hấp dẫn nhất của một phong cách.